Synagoga w Bobowej
Z Wikipedii
| Synagoga w Bobowej | |
 |
|
| Data budowy | 1756 |
| Data zniszczenia | II wojna światowa |
| Tradycja | ortodoksyjna |
| Budulec | murowana |
| Obecnie | czynna synagoga |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Synagoga w Bobowej – synagoga znajdująca się w Bobowej, niedaleko rynku, w linii dawnych murów obronnych. Obecnie stanowi jeden z najcenniejszych zabytków żydowskiej architektury sakralnej w Polsce.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Synagoga została zbudowana w 1756 roku. W 1889 roku synagoga spłonęła podczas pożaru, jaki nawiedził miasto. Natychmiast po nim podjęto decyzję o renowacji, która nadała budynkowi dzisiejszy kształt. Podczas II wojny światowej hitlerowcy doszczętnie zdewastowali wnętrze synagogi i przeznaczyli ją na stajnie dla koni.
Po zakończeniu wojny synagoga przez kilka lat stała opuszczona i niszczała. W 1955 roku została wyremontowana, a jej wnętrze przebudowane z przeznaczeniem na warsztaty tkackie dla miejscowej szkoły zawodowej. Wówczas usunięto m.in. bimę, schodki do Aron ha-kodesz, podwyższono poziom podłogi oraz wybielono ściany, jednak na polecenie kierownictwa szkoły zachowano najcenniejsze detale architektoniczne oraz polichromię i portal wokół Aron ha-kodesz. Ten fragment ściany zasłonięto ogromną szybą tak, aby nie uległ zniszczeniu oraz żeby można było go podziwiać.
W 1993 roku synagoga została odzyskana przez Gminę Wyznaniową Żydowską w Krakowie, która nie zgodziła się na dalsze użytkowanie synagogi przez warsztaty. Od tego czasu w synagodze rozpoczęto remont, którym kierowała Fundacja Rodziny Nissenbaumów. Prace jednak szły bardzo powoli i po śmierci prezesa fundacji, Zygmunta Nissenbauma, zostały wstrzymane.
Następnie synagogą zainteresował się rabina Ascher Scharf z Nowego Jorku, który postanowił dokończyć remont. Z zebranych przez niego i jego rodziny pieniędzy wykonano izolację fundamentów, oczyszczono wnętrze z gruzu, uzupełniono stolarkę, dokopano się do poziomu pierwotnej posadzki. Ze względu na brak zachowanych przekazów ikonograficznych oraz dokumentacji poprzedniego wyposażenia zdecydowano się na postawienie prowizorycznej, drewnianej bimy oraz schodków do Aron ha-kodesz. Remont pochłonął prawie 50 tysięcy dolarów[1].
1 lipca 2003 roku w rocznicę śmierci cadyka Salomona ben Natana uroczyście otwarto synagogę w obecności prawie stu bobowskich chasydów ze Stanów Zjednoczonych, Londynu i Izraela[1] oraz lokalnych władz z wójtem gminy Bobowa, Wacławem Ligęzą. W imieniu cadyka Naftalego Halberstama, który nie mógł przyjechać na uroczystość ze względu na zły stan zdrowia, przemówienie wygłosił jego zięć Jehoszua Rubin. Następnie odbyło się nabożeństwo, na które zaproszono kantora Benziona Millera.
Obecnie synagoga jest czynnym miejscem kultu, w którym nabożeństwa odbywają się sporadycznie podczas pielgrzymek chasydów do grobów cadyków bobowskich. W synagodze mieści się również warsztat koronkarski oraz muzeum ze stałą wystawą judaiców.
[edytuj] Synagoga w miniaturze
W kwietniu 2008 roku w oddziale w Lipinach Muzeum Lalek w Pilźnie, otwarto żydowską część galicyjskiej wioski, jaka tam powstaje. Na potrzebę owej części stworzono miniaturę bobowskiej synagogi, a także cmentarza żydowskiego i dworu cadyka Halberstama. Przeniesiono wszystkie ważne szczegóły: elementy roślinne, Aron ha-kodesz, bimę, pulpit kantora, żyrandol, ławy i inne. Dopracowano detale związane z ubiorem modlących się w niej Żydów oraz kobiet w babińcu, a niewielki zwój Tory sprowadzono specjalnie z Izraela. Na uroczystości otwarcia byli obecni: Zofia Bohaczyk, dyrektor Muzeum Lalek, Naczelny Rabin Polski Michael Schudrich, który przybił do drzwi synagogi miniaturową mezuzę, Adam Bartosz, dyrektor Muzeum Okręgowego w Tarnowie oraz społeczność lokalna[2][3].
[edytuj] Architektura
Murowany z kamienia budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta w stylu barokowym. Od strony zachodniej przylega do niej drewniana przybudówka, która wznosi się na czterech słupach i ma otwartą galeryjkę. W jej wnętrzu, na piętrze pierwotnie znajdował się babiniec, otwarty na salę główną kilkoma okienkami. Całość jest przykryta jednym dachem.
Główna sala modlitewna jest założona na planie prostokąta o wymiarach 14 na 12,5 metrów, nakryta jest dziewięciopolowym sklepieniem wspartym na czterech słupach, pomiędzy którymi stoi drewniana, dwuwejściowa bima.
Na ścianie wschodniej zachowała się bogato zdobiona, stiukowa oprawa Aron ha-kodesz pochodząca z lat 1777-1778, będąca najlepiej zachowaną w regionie Małopolski. W centralnej części znajduje się wnęka na zwoje Tory, między którą znajdują się dwie kolumny, oplecione wicią winorośli. W części szczytowej znajdują się dwa gryfy w roli cherubów, symbolicznie adorujące tablice Dekalogu, zwieńczone koroną z napisem "korona Tory". Cała polichromia zawiera liczne motywy roślinne oraz zwierzęce. Niedawno odkryto fragmenty malowideł na pozostałych ścianach.
Synagoga jest obiektem, który stanowi wartość zabytkową. Została ona wpisana do krajowego rejestru zabytków nieruchomych pod numerem A-374 w dniu 10 kwietnia 1968 oraz 531 z 26 lutego 1988 roku.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Zabytkowa synagoga w Bobowej otwarta po renowacji
- ↑ Galicyjski świat w miniaturze - wiadomosci24.pl, 28.04.2008
- ↑ Bobowska synagoga w miniaturze - zdjęcia z uroczystości otwarcia żydowskiej części galicyjskiego miasteczka w oddziale lipińskim Muzeum Lalek w Pilźnie
[edytuj] Bibliografia
- Adam Dylewski, Śladami Żydów polskich: przewodnik ilustrowany, Bielsko-Biała 2002, ISBN 83-7304-029-3
- Grzegorz Kubal, Bobowa - w gminie i okolicy, Krosno 1999, ISBN 83-88126-10-5
- Eleonora Bergman, Jan Jagielski Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce, Warszawa 1996, ISBN 83-8588-223-3
Synagoga im. Małżonków Nożyków w Warszawie • Synagoga Remuh w Krakowie • Synagoga Tempel w Krakowie • Synagoga Reicherów w Łodzi • Synagoga Chewra Nosim w Lublinie • Synagoga w Jeszywas Chachmej Lublin • Synagoga Pod Białym Bocianem we Wrocławiu • Nowa Synagoga w Gdańsku-Wrzeszczu • Synagoga Chewra Lomdei Misznajot w Oświęcimiu • Synagoga Bajs Nusn w Nowym Sączu • Synagoga w Bobowej
Kraków: Synagoga Bne Emuna • Synagoga Chewra Thilim • Synagoga Izaaka Jakubowicza • Synagoga Kupa • Synagoga Remuh • Synagoga Stara • Synagoga Tempel • Synagoga Wysoka
Synagoga w Bieczu • Synagoga w Bobowej • Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej • Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej przy ulicy Daszyńskiego • Stara Synagoga w Wieliczce
| Małysz buduje w Wiśle nowy dom |
|
Wścibscy turyści nie będą już zaglądać do salonu Adama Małysza. Jak dowiedziała się Gazetacodzienna.pl, trwa już budowa nowego domu Małysza w Wiśle-Głębcach. Skoczek będzie mieszkał bliżej rodziców, babci, teściów i swoich byłych trenerów.
|
| Ostrzegają przed śmiercionośnym czadem |
|
Straż pożarna apeluje do mieszkańców powiatu średzkiego o zachowanie ostrożności przy eksploatacji urządzeń grzewczych.
|
| Lewica przyjęła program na wybory do PE |
|
Liderzy europejskich partii socjaldemokratycznych, w tym m.in. szef SLD Grzegorz Napieralski, przyjęli w Madrycie nowy program Partii Europejskich Socjalistów i zainaugurowali kampanię przed wyborami do Parlamentu Europejskiego.
|
| 300 Polaków nie może opuścić Tajlandii |
|
Z powodu blokady lotnisk w Bangkoku około 300 Polaków nie może opuścić Tajlandii - poinformowało MSZ. Polacy - jak podaje resort - są bezpieczni, mogą liczyć na wsparcie ambasady.
|
| W Brukseli zjazd polskiej dyplomacji |
|
35 polskich ambasadorów ze stolic państw europejskich przyjechało w poniedziałek do Brukseli, by w przedstawicielstwie Polski przy UE omówić wyzwania stojące przed polską dyplomacją.
|