Harry Martinson
Z Wikipedii
Harry Edmund Martinson (ur. 6 maja 1904, zm. 11 lutego 1978) – autor prozy, poeta, dramaturg i malarz szwedzki, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1974.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
[edytuj] Młodość
Harry Martinson urodził się w roku 1904 w znajdującej się w południowej szwedzkiej krainie Blekinge miejscowości Jämshög. Ojcem jego był pracujący na morzu Martin Olofsson, zaś matką Bengta Svensdotter. Gdy chory na gruźlicę ojciec umarł w 1910 roku, matka zniechęcona trudami życia w Szwecji udała się na emigrację do USA, zostawiając liczne swoje potomstwo w kraju na utrzymaniu lokalnej społeczności. Trudna sytuacja życiowa sprawiła, że Harry wielokrotnie uciekał od rodzin i z domów dziecka, w których się nim opiekowano.
W wieku lat 16 Harry Martinson zaciągnął się na statek. W tym momencie rozpoczął się nowy okres życia twórcy, w którym zdobywał on doświadczenia z krajów całego świata, w tym z Brazylii i Indii. Doświadczenia z tego okresu będą się później wielokrotnie przewijać w jego twórczości. W roku 1927 zapadł na gruźlicę i musiał zerwać z życiem obieżyświata oraz powrócić do Szwecji.
[edytuj] Początki pisarstwa
W kraju utrzymywał się, żebrząc oraz publikując pojedyncze utwory w lewicowych pismach literackich takich jak Brand (Ogień) i Arbetare-Kuriren (Kurier Robotniczy). W tym środowisku poznał starszą od siebie o czternaście lat Helgę Johansson, która pisała pod pseudonimem Moa Swartz. Ożenił się z nią w roku 1929. W tym samym roku wydał swój debiutancki tomik wierszy Spökskepp (Statek-widmo), w którym przeważały tematy związane z morzem i podróżowaniem. Także w roku 1929 wraz z czterema innymi młodymi pisarzami (Arthurem Lundkvistem, Gustavem Sandgrenem, Erikem Asklundem i Josefem Kjellgrenem) wydał antologię Fem unga (Pięciu młodych). Jego pozycję znaczącego poety młodego pokolenia utrwalił wydany w roku 1931 tom wierszy Nomad (Nomada). Poezja Martinsona zamieszczona w tym i pozostałych tomach wierszy ma charakter impresjonistyczny. Poeta głosił w nich filozofię radości życia i witalizmu. Siła jego wierszy opierała się na bardzo konkretnym i precyzyjnym obrazowaniu sięgającym po motywy przyrodnicze używanym do przeprowadzania szerokich poetyckich wizji.
Powieści pisane przez Martinsona w latach 30. miały charakter autobiograficzny. I tak na przykład Nässlorna blomma, 1935 (Pokrzywy kwitną) oparta jest na wątkach z jego trudnego dzieciństwa, zaś wspomnienia swoich włóczęg po morzach świata zawarł m.in. w Kap Farväl! 1933, (Przylądek Żegnaj!).
Oprócz pisarstwa Harry Martinson w latach 30. XX wieku zajmował się malarstwem. Znajdował się on w gronie szwedzkich prymitywistów, których czołowym przedstawicielem był Bror Hjorth.
Ważnym wydarzeniem w życiu pisarza był wyjazd na kongres pisarski w Moskwie w roku 1934. Zdobyta tam wiedza na temat komunistycznego państwa radzieckiego wpłynęła w istotny sposób na jego poglądy i postawę. W związku z tym później, w latach wojny radziecko-fińskiej 1939-1940 najpierw aktywnie nawoływał do wyruszenia na front, a następnie sam brał udział w kampanii wojennej, pracując na tyłach wojsk. Wojna jednak wpłynęła negatywnie na jego zdrowie i doprowadziła do nawrotu choroby płuc.
[edytuj] Czasy uznania
W roku 1940 rozszedł się z Moa, zaś dwa lata później ożenił się z Ingrid Lindcrantz, który to związek przetrwał do jego śmierci. W tym czasie zdobył sobie pozycję cenionego, dojrzałego autora. Jego najsłynniejsza powieść Vägen till Klockrike (Droga do Klockrike) wydana została w roku 1948. Książka ta to zbiór przypowieści o losie ludzkim snutych na kanwie życia głównego bohatera – włóczęgi. Jako ceniony pisarz Martinson został w roku 1949 członkiem Akademii Szwedzkiej (miejsce nr 15). Był on pierwszym członkiem Akademii pochodzącym z klasy robotniczej. Kolejnym wyrazem szacunku społecznego było nadanie mu doktoratu honoris causa przez Uniwersytet w Göteborgu w roku 1954.
Utworem, który przyniósł mu największą sławę była opublikowany w roku 1956 poemat epicki Aniara (szw. Aniara). Złożony ze 103 pieśni utwór przedstawia pesymistyczną wizję dalekiej przyszłości. Tytułowa Aniara jest statkiem kosmicznym niosącym na swoim pokładzie osiem tysięcy uciekinierów z Ziemi, którzy ratują się przed katastrofą atomową. Kolejne pieśni stanowią odsłony alegorycznej, pozbawionej podstawowych wartości duchowych, historii ludzkości. Poemat ten został zaadaptowany jako opera, której muzykę skomponował Karl-Birger Blomdahl, a libretto opracował Erik Lindegren, i wystawiony przez Szwedzką Operę Narodową w roku 1959. W latach 60. XX wieku opera trafiła na wiele scen w całej Europie m.in. w Hamburgu, Brukseli i Darmstadzie.
[edytuj] Czasy krytyki
Rozmach artystyczny i powodzenie Aniary oraz odejście od głoszenia lewicowych poglądów spowodowały, że następne poczynania literackie Martinsona były odbierane negatywnie przez krytykę. Takie właśnie przyjęcie miał uważany obecnie za jedno z największych osiągnięć szwedzkiej liryki zbiór wierszy Vagnen (Wóz) z roku 1960. Zdesperowany Martinson porzucił wydawanie poezji na 10 lat.
W roku 1974 otrzymał obok Eyvinda Johnsona Literacką Nagrodę Nobla za utwory, które sięgają po kroplę rosy i odbijają kosmos. Przyznanie nagrody spowodowało kolejną falę krytyki pod adresem Martinsona oraz Johnsona – obaj byli członkami Akademii Szwedzkiej, która przyznawała nagrody. Nieuchronny w tym kontekście był zarzut, że Akademia nagrodziła swoich. Ten zarzut był tym silniejszy, że utwory obu autorów nie były tak szeroko znane na świecie, jak w wypadku innych laureatów, a przyznanie nagrody nie wpłynęło na większe ich rozpowszechnienie. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że utwory te są bardzo silnie osadzone w języku szwedzkim, co powoduje, że bardzo trudno je przełożyć na inne języki.
Harry Martinson brał sobie do serca głosy krytyczne pod jego adresem, co wpłynęło ujemnie na jego psychikę. Zmarł w Gnesta w roku 1978, popełniając samobójstwo.
[edytuj] Utwory (wybór)
- Spökskepp, 1929 (Statek-widmo) – wiersze
- Nomada, 1931 (Nomada) – wiersze
- Resor utan mål, 1932 (Podróże bez celu) – eseje
- Kap Farväl!, 1933 (Przylądek Żegnaj!) – powieść
- Nässlorna blomma, 1935 (Pokrzywy kwitną) – powieść
- Vägen ut, 1936 (Wyjście na świat) – powieść
- Midsommardalen, 1938 (Dolina Świętojańska) – eseje
- Passad, 1945 (Pasaty) – wiersze
- Vägen till Klockrike, 1948 (Droga do Klockrike, 1972) – powieść
- Aniara, 1956 (Aniara) – poemat
- Tre knivar från Wei, 1964 (Trzy noże z Wei) – sztuka
- Vagnen, 1960 (Wóz) – wiersze
- Dikter om ljus och mörker, 1971 (Wiersze o jasności i ciemnościach) – wiersze
- Poezje wybrane, 1995 – wiersze
Harry'ego Martinsona na polski tłumaczyli m.in.: Maria Olszańska, Leonard Neuger, Janusz B. Roszkowski.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Stowarzyszenie Harry'ego Martinsona (szw.)
- Harry Martinson na Nobelprize.org (ang.)
- Harry Martinson na serwisie Literacka Nagroda Nobla
|
|||||
| Kraków: Obława na włamywaczy |
|
Policja zatrzymała jednego z mężczyzn który - wraz ze wspólnikami - po dokonaniu włamania, w trakcie ucieczki potrącił samochodem policjanta.
|
| Kraków: Obława na włamywaczy, jeden zatrzymany |
|
Policja zatrzymała jednego z mężczyzn który - wraz ze wspólnikami - po dokonaniu włamania, w trakcie ucieczki potrącił samochodem policjanta.
|
| PiS uda się odwołać marszałka Komorowskiego? |
|
Tolerowanie brutalizacji życia publicznego, nieprzestrzeganie praw opozycji i zwyczajów parlamentarnych, związki z b. WSI - to zarzuty PiS pod adresem Bronisława Komorowskiego (PO). Według szefa PiS Jarosława Kaczyńskiego, polityk PO nie nadaje się na marszałka Sejmu. Komorowskiego bronił Stefan Niesiołowski.
|
| Umoralniające kazanie zamiast mandatu |
|
Prawosławni duchowni w obwodzie penzeńskim (w środkowej części Powołża) uczestniczą w patrolach milicji drogowej, by wspomóc funkcjonariuszy w skłanianiu kierowców do przestrzegania przepisów drogowych - informuje dziennik "Nowyje Izwiestija".
|
| Jest zażalenie na decyzję prokuratury ws. Palikota |
|
Szef Kancelarii Prezydenta Piotr Kownacki powiedział, że zostało już złożone zażalenie na umorzenie przez prokuraturę śledztwa dotyczącego wypowiedzi posła PO Janusza Palikota, który powiedział, że uważa prezydenta Lecha Kaczyńskiego "za chama".
|