Gabon
Z Wikipedii
| République Gabonaise Republika Gabońska |
|||||
|
|||||
| Hymn: La Concorde | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | francuski | ||||
| Stolica | Libreville | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Typ państwa | republika parlamentarna | ||||
| Głowa państwa | prezydent Omar Bongo | ||||
| Szef rządu | premier Jean-Eyeghe Ndong |
||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
74. na świecie 267 667 km² ~0% |
||||
| Liczba ludności (2007) • całkowita • gęstość zaludnienia |
154. na świecie 1 454 867▲ 5,4 osób/km² |
||||
| PKB (PPP) (2007) • całkowite • na osobę |
20,18 mld. USD▲ 14 100 USD▲ |
||||
| Jednostka monetarna | frank CFA (XAF) | ||||
| Niepodległość | od Francji 17 sierpnia 1960 |
||||
| Religia dominująca | chrześcijaństwo | ||||
| Strefa czasowa | UTC +1 | ||||
| Kod ISO 3166 | GA | ||||
| Domena internetowa | .ga | ||||
| Kod samochodowy | GAB | ||||
| Kod telefoniczny | +241 | ||||
 |
|||||
Gabon, Republika Gabońska (franc. République Gabonaise) – państwo położone w środkowej Afryce nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Gwineą Równikową, Kamerunem (na północy) i Kongiem (na wschodzie). Stolicą i największym miastem Gabonu jest Libreville.
Od czasu uzyskania niepodległości od Francji 17 sierpnia 1960, Gabon był rządzony tylko przez dwóch prezydentów. Na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, Gabon wprowadził wielopartyjny system i nową demokratyczną konstytucję, która uwzględniła bardziej przezroczysty proces wyborczy i zreformowała wiele rządowych instytucji. Niewielka populacja (niespełna dwa miliony), obfite bogactwa naturalne, i zagraniczne inwestycje uczyniły z Gabonu jeden z najbogatszych krajów regionu o jednym z najwyższych HDI w Czarnej Afryce. Jest członkiem MFW, NAM, ONZ, UNESCO i WHO.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Gabonu.[edytuj] Wczesna historia
Pierwsze odkryte ślady ludzkiej obecności na tym terenie pochodzą z przełomu paleolitu i neolitu. W późniejszym czasie ziemie te zostały zasiedlone przez liczne plemiona z grupy Bantu. Pierwszymi Europejczykami, którzy dotarli do Gabonu byli w 1471 trudniący się handlem niewolnikami Portugalczycy.
[edytuj] Gabon jako kolonia francuska
W XVIII wieku na terenie Gabonu zaczęli osiedlać się Francuzi. Francja przybrała status seniora przez podpisywanie traktatów z gabońskimi wodzami przybrzeżnych plemion w 1839 i 1841 roku. Amerykańscy misjonarze z Nowej Anglii założyli misję przy Baraka (obecnie Libreville) w 1842 roku. W 1849 roku, Francuzi zdobyli statek służący do transportu niewolników i wypuścili oni niewolników przy delcie rzeki Komo. Niewolnicy założyli w tym miejscu osadę o nazwie Libreville (fr. miasto wolności). Francuscy eksploratorzy spenetrowali gęste dżungle Gabonu w okresie 1862 a 1887 roku. Najsławniejszy, Savorgnan de Brazza, wykorzystywał gabońskich tubylców w jego poszukiwaniach górnego biegu rzeki Kongo. Francja zajęła Gabon w 1885 roku, a w 1889 roku Gabon został włączony do Konga Francuskiego. W 1910 roku Gabon stał się częścią Francuskiej Afryki Równikowej, federacji, która przetrwała do 1959 roku. W 1946 roku otrzymał status francuskiego terytorium zamorskiego, a w 1958 roku na podstawie referendum stał się republiką posiadającą ograniczoną autonomię przewidzianą dla krajów Wspólnoty Francuskiej. Gabon ostatecznie uzyskał niepodległość 17 sierpnia 1960 roku.
[edytuj] Niepodległy Gabon
W latach sześćdziesiątych XX wieku Gabon brał udział w tworzeniu grupy państw Brazzaville. Od momentu uzyskania niepodległości istniały dwie partie: BDG, rządzony przez Leona M'Ba, i UDSG (Union Démocratique et Socialiste Gabonaise) od Jean-Hilaire Aubame. BDG uzyskało poparcie od trzech z czterech niezależnych ustawodawczych zastępców, i M'Ba został zaprzysiężony premierem. Wkrótce potem było wnioskowane, że Gabon miał niewystarczającą liczbę osób dla systemu dwupartyjnego, dwóch przywódców partii zgodziło się co co jednej listy kandydatów. W lutym 1961 r. odbyły się wybory, utrzymane pod nowym systemem prezydenckim, w których Léon M'ba został prezydentem, a Aubame ministrem spraw zagranicznych.
Ta koalicja istniała do lutego 1963 r., gdy większe BDG zmusiło członków UDSG do wybrania między przyłączeniem do swojej partii albo rezygnacji. Ministrowie UDSG ustąpili, a Léon M'ba rozpisał wybory na luty 1964 r. oraz również zmniejszył liczbę miejsc Zgromadzenia Narodowego (od 67 do 47). UDSG nie zebrał listy kandydatów zdolnych spełniać wymagania z wyborczych dekretów. Gdy BDG miało duże szanse ponownie wygrać wybory, gabońskie wojsko obaliło prezydenta M'Ba w bezkrwawym zamachu stanu 18 lutego 1964 r. Francuskie wojsko na nowo przywróciło jego rząd następnego dnia. Wybory odbywały się w kwietniu z wieloma opozycyjnymi kandydatami. Kandydaci BDG odnieśli zwycięstwo wyborcze zajmując 31 miejsc a opozycja 16. W marcu 1967 roku, Léon M'ba był wybrany na prezydenta, a Omar Bongo (wtedy Albert Bongo) na wiceprezydenta. M'Ba zmarł później tamtego roku, i Omar Bongo został prezydentem.
W marcu 1968, Bongo oznajmił, że Gabon zostanie jednopartyjnym krajem przez rozwiązanie BDG i założenie nowej partii – Gabońska Partia Demokratyczna. Bongo został wybrany na prezydenta w lutym 1975 roku i ponownie wybrany w grudniu 1979 r. i listopadzie 1986 r. na okres siedmiu lat. W kwietniu 1975 r. zlikwidowano urząd wiceprezydenta, a na jego miejsce wprowadzono premiera. Używając PDG jako narzędzie by zlikwidować regionalne i plemienne rywalizacje, które podzieliły gabońską politykę, Bongo starał się jednoczyć naród.
Opozycja partii PDG kontynuowała swoją politykę, jednakże, we wrześniu 1990 r., dwa próby zamachu stanu nie powiodły się. Gospodarczy kryzys i chęć liberalizacji polityki spowodowały agresywne demonstracje i strajki przez studentów i robotników na początku 1990 r. W odpowiedzi ich żądania, Bongo wynegocjował z nimi znaczące koncesje płacowe. W dodatku, obiecał utworzyć PDG i organizować krajową polityczną konferencję na przełomie marca i kwietnia 1990 roku, by omówić przyszły polityczny system Gabonu. PDG i 74 organizacji politycznych było obecnych na konferencji. Uczestnicy zasadniczo podzielili się na dwie luźne koalicje.
Konferencja kwietniowa zatwierdziła szeroko zakrojone polityczne reformy, wliczając w to tworzenie senatu, decentralizację procesu budżetowego, wolności zgromadzeń i prasy, i anulowanie wiz wyjazdowych. W próbie prowadzenia zmiany politycznego systemu na wielopartyjną demokrację, Omar Bongo został przewodniczącym PDG i stworzył przejściowy rząd, na czele którego stanął nowy premier – Casimir Oye-Mba. Gabońskie Socjaldemokratyczne Ugrupowanie (RSDG) było mniej liczne niż poprzedni rząd i obejmował przedstawicieli z kilku partii opozycyjnych w jego szafce. RSDG sporządziło projekt tymczasowej konstytucji, która dostarczyła podstawowej deklaracji praw człowieka i niezawisłego sądownictwa ale zachowało silne prawa wykonawcze dla prezydenta. Po dalszej recenzji przez konstytucyjny komitet i Zgromadzeniu Narodowym, ten dokument zaczął obowiązywać w marcu 1991 r.
Pomimo dalszych antyrządowych demonstracji po przedwczesnej śmierci przywódcy opozycji, pierwsze wybory do Zgromadzenia Narodowego po prawie 30 latach miały miejsce na przełomie września i października 1990 roku. PDG ponowne wygrał wybory w grudniu 1993 roku z 51% ilością głosów, kandydaci opozycyjni odmówili potwierdzenia wyników wyborów. Poważne społeczne niepokoje wywołały ugodę między rządem a frakcjami opozycyjnymi do pracy na rzecz politycznego ośrodka społecznego. PDG wygrało wybory samorządowe w 1996 i 1997 r., ale w kilku ważnych miastach, wliczając w to Libreville, wygrali burmistrzowie opozycyjni.
[edytuj] Pochodzenie nazwy kraju
Nazwa Gabon pochodzi z języka portugalskiego Rio de Gaboa, kiedy to Portugalczycy w 1485 r. przybyli do ujścia zacisznej rzeki, nazywając ją rzeka schronienia.
[edytuj] Polityka
Gabon jest republiką opartą na konstytucji pochodzącej z roku 1991. Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Władzę sprawuje 2-izbowy parlament: Zgromadzenie Narodowe (120 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję) i Senat (91 senatorów powoływanych przez rady gminne i regionalne również na 5-letnią kadencję).
W marcu 1991 r., została uchwalona nowa konstytucja. Wśród jej zapisów pojawia się deklaracja praw człowieka i rządowa komisja doradcza, która zajmuje się kwestiami gospodarczymi i społecznymi. Wielopartyjne wybory odbywały się w 1990-91 chociaż partie opozycyjne miały jeszcze nie być formalnie dopuszczone do nich.
Największe partie Gabonu to:
- Gabońska Partia Demokratyczna
- Unia Ludu Gabońskiego
- Zgromadzenie na rzecz Gabonu
- Gabońska Unia na rzecz Demokracji i Rozwoju
[edytuj] Prezydent
Zobacz więcej w osobnym artykule: Prezydenci Gabonu.
Pierwszym prezydentem niepodległego Gabonu był wybrany w 1961 r. Léon M'ba. Prowadził antyopozycyjną politykę, która doprowadziła do zamachu stanu w 1964 roku, udaremnionego przez wojska francuskie. Obecnym prezydentem Gabonu jest Omar Bongo. Jest on jednym z najdłużej pozostających u władzy osób na świecie. Prezydentem jest od 1967 roku. Jest członkiem Gabońskiej Partii Demokratycznej.
[edytuj] Premier
Zobacz więcej w osobnym artykule: Premierzy Gabonu.Obecnym premierem Gabonu od 20 stycznia 2006 roku jest Jean-Eyeghe Ndong. Jest członkiem Gabońskiej Partii Demokratycznej. Zastąpił on Jeana-François Ntoutoume Emane.
[edytuj] Senat
Senat jest izbą wyższą gabońskiego parlamentu. Zasiada w nim 91 członków, wybranych na okres sześciu lat w jednomandatowych okręgach wyborczych przez lokalnych i deparatementalnych radnych.
Pierwszym prezydentem senatu był Georges Rawiri (1932-2006), stary krajowy wpływowy polityk i bliski sojusznik Omara Bongo. Służył na tym stanowisku aż do swojej śmierci w 2006 roku. Został on zastąpiony przez obecnego senatora – René Radembino Coniquet pochodzącego z grupy etnicznej Myéné.
[edytuj] Zgromadzenie Narodowe
Zgromadzenie Narodowe (Assemblée Nationale) jest niższą izbą gabońskiego parlamentu. Zasiada w nim 120 członków (111 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na na 5-letnią kadencję i dziewięciu członków wyznaczonych przez prezydenta).
[edytuj] Sądownictwo
Cywilny system sądownictwa w Gabonie składa się z trzech części: sądy okręgowe, sądy apelacyjne i Sąd Najwyższy Gabonu. Sąd Najwyższy ma trzy izby: sądowy, administracyjny i księgowości. Konstytucja z 1991 roku, która dała wiele podstawowych wolności i praw, też utworzyła również Sąd Konstytucyjny - ciało, które rozważa tylko konstytucyjne zagadnienia i wykazuje właściwy stopień samodzielności w podejmowaniu decyzji.
Sądownictwo też składa się również z wojskowego trybunału, który rozpatruje wykroczenia pod wojskowym prawem, państwowego sądu bezpieczeństwa (cywilny trybunał) i specjalnego sądu karnego dla przypadków oszustwa i korupcji włączając w to rządowych urzędników.
Konstytucja daje prawo do publicznego procesu sądowego i prawa do obrony prawnej, ale nie ma żadnego prawa do domniemania niewinności. W dodatku, chociaż konstytucja zapewnia ochronę do nieingerencji w prywatność i korespondencję, nakaz przeprowadzenia rewizji łatwo może być wydany przez sąd, czasami po wykrytym fakcie. Znaczący czynnik odstraszający do politycznej zdrady jest słaba niezależność sądownictwa w próbach bezpieczeństwa stanu, gdzie wpływ sędziego może mieć ważne znaczenie. Sąd Bezpieczeństwa Państwa, ostatnio zebrany w 1990 roku, jest zwoływany przez rząd, by rozpatrywać sprawy dotyczące bezpieczeństwa państwa.
[edytuj] Uroczystości państwowe
| Data | Polska nazwa | Oryginalna nazwa |
| 19 lutego | Dzień Konstytucji | |
| 12 marca | rocznica założenia Gabońskiej Partii Demokratycznej | |
| 17 sierpnia | Dzień Niepodległości | Jour d'Indepence |
[edytuj] Przestrzeganie praw i swobód
Wolność i demokracja
W raporcie Freedom in the World 2006, ogłoszonym przez pozarządową amerykańską organizację Freedom House, Gabon znalazł się w kategorii państw "Częściowo wolnych" ze wskaźnikiem 4,5 w 7-stopniowej skali. [1]
Wolność prasy i mediów
1) w raporcie Freedom of the Press 2005 (Freedom House), Gabon znalazł się w kategorii państw "Częściowo wolnych" na 139 miejscu na 194 ze wskaźnikiem 66 w 100-stopniowej skali. [2]
2) w raporcie Press Freedom Index 2004 organizacji Reporterzy bez Granic (ang. Reporters Without Borders, RWB, fr. Reporters sans frontières, RSF', Gabon był na 115 miejscu na 167. [3]
[edytuj] Stosunki międzynarodowe
Gabon nie jest za bardzo zaangażowany w polityce międzynarodowej, popiera jednak rozmowy ws. międzynarodowych wydarzeniach i rozpoznawaniu obu części podzielonych krajów. Od 1973 roku, liczba krajów utrzymująca stosunki dyplomatyczne z Gabonem podwoiła się. W wewnątrzafrykańskich wydarzeniach, Gabon opowiada się za rozwojem przez ewolucję a nie rewolucję i popiera wolną przedsiębiorczość jako system najbardziej skuteczny w szybkim wzroście gospodarczym. Zainteresowany stabilnością w Centralnej Afryce i możliwościach interwencji, Gabon był bezpośrednio zainteresowany wysiłkami mediacji w Czadzie, Republice Środkowoafrykańskiej, Kongo, Angoli, i dawnym Zairze (DRK). W grudniu 1999 roku, dzięki mediacji prezydenta Bongo, zostało zawarte porozumienie pokojowe w Kongo Brazzawille między rządem a większością dowódców zbrojnego buntu. Gabon był silnym rzecznikiem regionalnej stabilności i gabońskie siły zbrojne odgrywały ważną rolę w ONZ w stabilizacji Republiki Środkowoafrykańskiej (MINURCA).
[edytuj] Podział administracyjny
Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Gabonu.Gabon jest podzielony w 9 prowincji i na 37 departamentów.
[edytuj] Prowincje
|
[edytuj] Geografia
Zobacz więcej w osobnym artykule: Geografia Gabonu.Gabon leży w środkowej Afryce nad Oceanem Atlantyckim. Długość linii brzegowej wynosi 880 km. Na północy graniczy z Gwineą Równikową (długość granicy – 350 km) i Kamerunem (300 km), na wschodzie i na południu z Republiką Konga (1903 km). Przez terytorium państwa przechodzi równik. Kraj jest rozciągnięty pomiędzy szerokościami geograficznymi 2°N i 4°S. Największą rzeką przepływającą przez państwo jest Ogowe. Gabon także zachowuje naturalne środowisko z czym może być największą przestrzenią naturalnych parków w świecie. We wrześniu 2002 roku prezydent ogłosił, że na obszarze stanowiącym około 10 procent terytorium kraju - w tym na części dziewiczego wybrzeża - powstaną parki narodowe. Parki te maja powierzchnię 30 000 km² co jest równe w przybliżeniu powierzchni Belgii.
Gabon jest położony w większości w Wyżynie Dolnogwinejskiej, średnio wznoszącej się na wysokość 600 m n.p.m. Nad jej równinną powierzchnią dominują dwa masywy: Góry Krystaliczne i Chaillu. Najwyższym szczytem Gabonu jest Mont Bengoué (1 070 m n.p.m.). Administracyjnie, Gabon jest rozdzielany do 9 prowincji, które dzielą się na 37 departamentów.
[edytuj] Informacje ogólne
- Obszar:
- całkowity: 267 667 km²
- Granice lądowe:
- długość całkowita: 2533 km
- granica: z Gwineą Równikową (długość granicy – 350 km), Kamerunem (300 km), Republiką Konga (1903 km)
- Linia brzegowa: 880 km
[edytuj] Ukształtowanie powierzchni
Gabon jest położony w większości w Wyżynie Dolnogwinejskiej, średnio wznoszącej się na wysokość 600 m n.p.m. Jest położony wzdłuż nizin, rozciągające się na szerokości od 30 do 200 km, gdzie na szerokości dłuższej niż 96 km tworzy skalisty stok, którego wysokość sięga od 450 do 600 m. Ten płaskowyż jest położony na północy, wschodzie i w większości na południu. Rzeki schodzące z głębi wyrzeźbiły głębokie kanały wobec skarpy, podzielając ją na odmienne części, takie jak Góry Krystaliczne i Góry Chaillu. Są to góry położone w różnych częściach Gabonu. Północna linia brzegowa głęboko jest nacięta z zatokami, estuariami i deltami tak daleko na południe jak delta rzeki Ogowe, tworząc doskonałe naturalne schronienia. Dalej na południu wybrzeże staje się bardziej strome, ale są też przybrzeżne obszary graniczone przez laguny i bagna namorzynu. Faktycznie cały teren jest zawarty w dorzeczu Rzeki Ogowe, której długość wynosi około 1,100 km długa i nadaje się do żeglugi na długości około 400 km. Najniższy punkt wysokościowy znajduje się u wybrzeża Oceanu Atlantyckiego (0 m n.p.m.), a najwyższy punkt to Mont Bengoué (1 070 m n.p.m.).
[edytuj] Zasoby naturalne
Zasoby naturalne: ropa naftowa, mangan, uran, złoto, drewno, rudy żelaza, energia wodna.
[edytuj] Zagrożenia
Zagrożenia: wylesianie, kłusownictwo.
[edytuj] Klimat
Gabon leży w strefie klimatu równikowego wybitnie wilgotnego. Średnia roczna temperatura wynosi 26°C. Najgorętszym miesiącem jest styczeń, z przeciętną temperaturą wahającą się w Libreville od 23°C do 31°C. Przeciętne lipcowe temperatury, czyli najzimniejszego miesiąca, znajdują się w zasięgu między 20°C i 28°C. Od czerwca do września nie ma faktycznie żadnych opadów ale jest wysoki poziom wilgotności; sezonowo najwięcej deszczu pada w grudniu i styczniu. Deszcz wtedy jest intensywny. Nadmierny deszcz jest spowodowany przez kondensację wilgotnego powietrza będącego skutkiem połączenia się, bezpośrednio poza wybrzeżem, zimnego Prądu Benguelskiego z południa i ciepłego Prądu Gwinejskiego z północy. Roczna suma opadów waha się pomiędzy 1500 a 2500 mm.
[edytuj] Rzeki
Przez Gabon przepływają trzy rzeki główne:
| Nr | nazwa | długość | powierzchnia dorzeczy |
|---|---|---|---|
| 1. | Ogowe | 1 200 km | 215 000 km² |
| 2. | Nyanga | 600 km | 22 000 km² |
| 3. | Komo | 230 km | 5000 km² |
[edytuj] Przyroda Gabonu
[edytuj] Fauna i flora
Pokrywa roślinna na terenach Gabonu jest i gęsta i jej przyrost jest szybki. Około 80% powierzchni kraju zajmują wilgotne lasy równikowe i aż 20 procent tutejszych gatunków roślin nie występuje nigdzie indziej na ziemi. Puszcza równikowa daje schronienie gorylom, szympansom, słoniom leśnym i wielu innym zagrożonym gatunkom zwierząt. Dzięki niedawno utworzonym parkom Gabon znalazł się w pierwszym szeregu strażników afrykańskiej różnorodności biologicznej. W Gabonie występuje ponad 6 000 gatunków roślin oraz inne gatunki, które raz na rok tracą liście. Wzrost drzew jest szczególnie gwałtowny; w rzadziej zalesionych obszarach, drzewa są średnio wysokie na 60 m i pnie grubo są splecione z winoroślami. Występuje tu około 300 gatunków drzew. W przybrzeżnych regionach szerokie przestrzenie są przykryte wysoką trawą papirusu. W Gabonie można spotkać takie gatunki drzew jak okoumé, mahoń, iroko. Poza tym występują: mango, bananowiec, palma kokosowa, heban, iboga, palma, spathodea, kakaowiec. Sawanny występują w dolinach rzek Nyanga i Ngoumé.
W Gabonie można spotkać takie zwierzęta jak: bawół, bongo, dzioborożce, kameleon, karakal, kot złoty, szympans zwyczajny, krab, słoń afrykański, goryl, buszbok, hipopotam, świnia leśna, ibis, manat afrykański, mamba czarna, mamba pospolita, mandryl, mangusta, łuskowiec, lampart, lew, sępowronek, potamochoerus, papuga popielata, jeżozwierz, żmija gabońska.
[edytuj] Ekologia
Problemy Gabonu w dziedzinie ochrony środowiska dotyczą wycinki lasów, zanieczyszczenia i utrzymanie dzikiej przyrody. Lasy, które zajmują 8o% powierzchni kraju są zagrożone przez nadmierną wycinkę drzew.
Przybrzeżne lasy Gabonu były zubożałe, ale istnieje program ponownego zalesienia. Około 2,7% całkowitego obszaru powierzchni Gabonu jest pod ochroną. Zanieczyszczenie gruntu jest problemem w rozwoju miejskich centrów przez zanieczyszczający przemysł i gospodarstwa domowe. Miasta Gabonu łącznie produkują 0,1 milionów ton śmieci rocznie. Woda w Gabonie jest zanieczyszczona przez przemysł naftowy. Gabon ma 164 m³ kilometrów odnawialnych zasobów wody. Około 47% mieszkańców wsi i 95% mieszkańców miast ma czystą wodę pitną. W wyniku rozwoju demograficznego powiększył się popyt na mięso, kłusownictwo stało się zagrożeniem dla fauny. Począwszy od 2001 roku, 12 ze 190 gatunków ssaków w Gabonie zostały zagrożone. Cztery gatunki ptaków ze 466 też zostało zagrożonych wraz z dwoma gatunkami gadów. Dodatkowo 78 ze ok. 6&nnsp;000 gatunków roślin zostało zagrożonych. Gabon ma największą populację goryla na świecie.
[edytuj] Parki narodowe
| park narodowy | prowincja | powierzchnia |
|---|---|---|
| Akanda | Estuaire | 540 km² |
| Monts Birougou | Ngounié, Ogowe-Lolo | 690 km² |
| Ivindo | Ogowe-Ivindo | 3000 km² |
| Loango | Ogowe Nadmorskie | 1550 km² |
| Lopé | Ogowe-Ivindo | 4970 km² |
| Mayumba | Nyanga | 80 km² |
| Minkébé | Woleu-Ntem | 7560 km² |
| Monts de Cristal | Estuaire | 1200 km² |
| Moukalaba-Doudou | Nyanga | 4500 km² |
| Mwagne | Ogowe-Ivindo | 1160 km² |
| Plateaux batékés | Górne Ogowe | 2050 km² |
| Pongara | Estuaire | 870 km² |
| Waka | Ngounié | 1070 km² |
[edytuj] Gospodarka
| Dane statystyczne za lata 2004-2007 | |
| struktura zatrudnienia: | – rolnictwo 60% – przemysł 15% – usługi 25% |
| Produkt krajowy brutto ważony parytetem siły nabywczej (PKB): | 20,09 mld USD |
| wzrost PKB: | 4,5% (2007 r.) |
| PKB na jednego mieszkańca: | 13,800 USD |
| udział w strukturze PKB: | – rolnictwo 5,8% – przemysł 58,8% – usługi 35,5% |
| budżet: | – dochody: 3,353 mld USD – wydatki: 1,3 mld USD |
| inflacja: | 5% |
| dług zagraniczny: | 3,579 mld USD |
| rezerwy złota i dewizy: |
1,459 mld USD |
| siła robocza: | 600 000 ludzi |
| bezrobocie: | 21% |
| inwestycje: | 24% PKB |
| elektryczność: | – produkcja: 1,52 mld TWh – konsumpcja: 1,241 GWh – produkcja wg źródła: paliwa kopalne: 27,8% hydroelektrownie: 72,2% elektrownie atomowe: 0% inne: 0% |
| ropa naftowa: | – produkcja: 266 000 bar/d – konsumpcja: 13 000 bar/d – eksport: 228 000 bar/d – import: 2 436 bar/d |
| gaz ziemny: | – produkcja: 95,91 mln m³ – konsumpcja: 95,91 mld m³ |
| import: | 1,951 mld USD |
| eksport: | 6,856 mld USD |
| eksport (najważniejsi partnerzy): | – Stany Zjednoczone (27,6%), – Chiny (15,9%), – Francja (7,8%), – Trynidad i Tobago (5,4%), – Tajlandia (4,3%) |
| import (najważniejsi partnerzy): | – Francja (35,4%), – Stany Zjednoczone (7,6%), – Holandia (5,5%), – Kamerun (4,5%), – Belgia (4,3%) |
Gabon jest krajem rolniczo-przemysłowym. W Gabonie uprawiane są takie rośliny jak: jams, maniok, taro, kukurydza, trzcina cukrowa, kawa, kakao, palma oleista. Bardzo dobrze rozwinięty jest tam przemysł wydobywczy (gł. wydobycie i przetwórstwo ropy naftowej). Gabon posiada także znaczne złoża rud uranu i wystarczające na ponad 100 lat zasoby rud manganu. Nie eksploatowane są jednak dotychczas złoża rudy żelaza w Bélinga (płn.-wsch. część kraju), które należą do największych na świecie. Inne występujące w obfitości bogactwa naturalne – w tym najlepsze na świecie tropikalne gatunki twardego drewna są na razie wykorzystywane w niewielkim stopniu. Gabon jest bardziej rozwinięty niż sąsiednie państwa. Był pełnym członkiem OPEC od 1975 do 1995. Dochód narodowy w przeliczeniu na 1 mieszkańca wynosi 5010 USD i jest czterokrotnie większy od państw Czarnej Afryki. Zaowocowało to nagłym spadkiem skrajnego ubóstwa, jednak wciąż duża odsetek populacji pozostaje biedna. Problemem gospodarki są długi od zaciągniętych pożyczek w latach siedemdziesiątych XX w.
Jednostką monetarną Gabonu jest frank CFA, dzielący się na 100 centymów.
Gabon był uzależniony od drewna i manganu do czasu odkrycia na morzu ropy naftowej we wczesnych latach siedemdziesiątych XX wieku. Sektor naftowy obecnie stanowi 50% PKB i 80% eksportu. Wydobycie nafty obecnie podupada od czasów, gdy wydobywano 370 000 baryłek ropy dziennie w 1997 roku. W 1998 roku spadek w cenach ropy naftowej wywarł ujemny wpływ na dochody państwowe i gospodarkę.
[edytuj] Rolnictwo
Od czasu uzyskania niepodległości, panująca pozycja sektora ropy naftowej znacznie zmniejszyła rolę rolnictwa. Tylko 1.8% całkowitego obszaru ziemi w Gabonie jest przystosowane jako grunty orne i rolnictwo przyczynia się tylko około 5,8% PKB[4]. W 2001 roku, import towarów rolnych do Gabonu to 18% całego importu. Do II wojny światowej, rolnictwo zostało ograniczone głównie do gospodarki samozaopatrzeniowej i uprawiano takie rośliny jak maniok, banany, zboża, ryż, pochrzyn i słodkie ziemniaki. Od czasu niepodległości chciano intensywnie zróżnicować i powiększyć rolniczą produkcję. Eksperymentalne gospodarstwa rolne zostały założone oraz spółdzielnie, które zostały założone przez połączenie wiejskiej ludności. Jednakże rolnictwo nie było na wysokim priorytecie w latach 1976–81 i robotnicy woleli szukać zatrudnienie w obszarach miejskich. Rozwój rolnictwa i małego biznesu utrudnia brak międzynarodowej konkurencji. Inny problemem jest brakie transportu dóbr na rynki.
[edytuj] Hodowla zwierząt
Gospodarka zwierzęca jest ograniczona głównie przez obecność muchów tse-tse. Główne zwierzęta, jakie są hodowane w Gabonie to: świnie, owce, kozły, bydło i kury. W wysiłku, by zmniejszyć import mięsa, rząd odłożył 200 000 hektarów (494 000 akrów) w niezaludnionym regionach sawanny, by założyc trzy rancza w Ngounie, Nyanga i Lekabi. Aktualnie import zamrożonej wołowiny są najważniejszym źródłem wołowiny, koszty importu są cztery razy mniejsze niż lokalnie wyprodukowana wołowina. Produkcja drobiu zaspokaja połowę konsumpcji Gabonu. Typowa roczna produkcja drobiu wynosi 3 900 ton.
[edytuj] Rybołówstwo
Rybołówstwo w Gabonie jest stosunkowo słabo rozwinięte. Tradycyjne rybołówstwo wynosy około dwóch-trzecich całego połowu ryb w Gabonie. Wody poza wybrzeżem Gabonu zawierają duże ilości ryb. Głownie są wyłaniane tuńczyki i sardynki. Flota rybołówstwa dawniej została bazowana głównie w Libreville. Nowy port rybacki został zbudowany w Port-Gentil w 1979 roku. Ten port jest obecnie centrum operacji dla przemysłowej floty. Całkowity połów ryb w 2000 roku wynosił 47 470 ton, z tego 80% z Oceanu Atlantyckiego. Przez międzynarodowe porozumienie i prawo Gabonu jest wytyczona strefa ekonomiczna, rozciągająca się na ok. 300 km poza wybrzeżem, które zakazuje połowów ryb w tej strefie bez rządowego upoważnienia. Jednakże, odkąd Gabon nie ma łodzi patrolowych, obce trawlery często nielegalnie chwytają tuńczyka w wodach przybrzeżnych Gabonu.
[edytuj] Leśnictwo
Powierzchnia Gabonu pokrytego przez las wynosi 77%; lasy w zawsze dostarczały mieszkańcom Gabonu podstawę do życia, specjalnie paliwa i schronienia. W lasach gabońskich występuje ok. 400 gatunków drzew, z czego około 100 gatunków jest wykorzystywanych do przemysłu. Gabon jest największym eksporterem surowego lasu w regionie i jego sprzedaże drewna surowego to ok. 20% produkcji całej Afryki. Leśnictwo jest drugie po sektorze ropy naftowej najważniejszym sektorem eksportowym. Gabon jest największym producentem okoumé na świecie - ok. 90% całej produkcji. Z Gabonu są również dostarczane inne drzewa, jak mahoń, kevazingo i heban. Inne gatunki drzew obejmuje m. in. dibetou, movingui i zingana.
Eksploatacja drewna w Gabonie jest utrudniona i rabunkowa przez utrudnienia w transporcie, głównie z powodu utrudnienia przez Kolej Transgabońską i drogę Ndjole - Bitam. W eksploatację lasów Gabonu jest zaangażowanych ok. 50 firm, które mogą dokonywać eksploatacji drewna na obszarze ok. pięciu miliona hektarów powierzchni lasów, które zostało przyznanych przez rząd.
[edytuj] Górnictwo
Gabon jest jednym najbogatszych państw dawnej Francuskiej Afryki Równikowej jeżeli chodzi o występowanie surowców mineralnych. Gabon jest jednym z światowych liderów w wydobywaniu manganu. Duże złoża manganu występują w Moanda. Produkcja manganu wynosi 2.9 millionów ton[5]. Na terenie Gabonu występują takie surowce jak potaż, uran, niob, ruda żelaza, ołów, cynk, diamenty, marmur i fosforan. Nie licząc ropy naftowej i gazu ziemnego, górnictwo obejmowało 2% PKB w 1996 roku.
[edytuj] Przemysł
W przemyśle jest zatrudnionych 15% siły roboczej i wytwarza on 58,8% całego PKB (2007 r.). Jest on skoncentrowany głownie na ropie naftowej, górnictwie manganu i przetwarzaniu drewna. Zakłady przemysłowe znajdują się głównie w pobliżu Libreville i miasta Port Gentil. W Gabonie poza tym znajdują się zakłady przemysłowe związane z produkcją tekstylii, cementu, chemikaliów, browary i stocznie. Produkcja jest bardzo uzależniona od czynników zewnętrznych; koszty importów podniosły się znacząco w 1994 r., kiedy dokonała się dewaluacja franka CFA. Zwiększyły się przez to koszty produkcji spowodowowało tym, że przemysł wytwórczy jest mniej konkurencyjny i głównie dostarcza towary rynek krajowy.
[edytuj] Energetyka
Głównym źródłem produkcji energii elektrycznej w Gabonie są hydroelektrownie - 70,1% (1999 r.) całej produkcji energetycznej. Pozostałą część produkuą głównie elektrownie cieplne wykorzystujące głównie gaz ziemny. Główne hydroelektrownie w Gabonie znajdują się na tamach Kinguélé i Tchimbélé na rzece Mbei i w tamie Petite Poubara niedaleko Makokou na rzece Ogowe. Produkcja i dystrybucja elektryczności są utrzymane przez Gabońskie Przedsiębiorstwo Wody i Elektryczności (SEEG), które zostało utworzone w 1963 r., wcielając równocześnie kilka mniejszych prywatnych firm. Produkcja energii elektrycznej wzrosła z 114 mln kWh w 1971 roku do 1520 kWh w 2005 r. Konsumpcja energii w Gabonie w tym samym roku wynosiła 1241 mln kWh.
[edytuj] Turystyka
Gospodarka turystyczna w Gabonie jest niewykształcona. Pomimo temu kraj jest atrakcyjny turystycznie, m.in ze zwględu na plaże, rybołówstwo, wodospady na rzece Ogowe i Góry Kryształowe. Turyści też przyjeżdzają, by odwiedzić znany szpital założony przez Alberta Schweitzera w Lambaréné. Polowanie jest legalne w niektórych obszarach w sezonie od grudnia do września.
Do niedana rozwój turystyki był hamowany przez zastąpienie tego działu gospodarki na rzecz eksportu ropy naftowej i drewna. W 2000 roku rząd Gabonu pracował nad rozwijaniem sektora turystycznego, głównie turystyki biznesowej i eko-turystyki.
W 2001 roku do Gabonu przybyło 155 000 turystów, w tym spośród typu turystyki to 60 000 turystów to turyści biznesowi (39%), 30 000 - turystyka rodzinna (19%), 20 000 - turystyka koferencyjna (13%), 45 000 - pozostali (29%)[6]
[edytuj] Handel zagraniczny
Gabon jest krajem dosyć silnie uzależnionym od Francji również w imporcie, który wynosi 35,4% wszystkich importów do Gabonu, ale Francja ma coraz mniejszy udział w imporcie (z 64% w 2001 r.). Inni najważniejszi partnerzy zagraniczni w imporcie to Stany Zjednoczone - 7,6%, Holandia - 5,5%, Kamerun - 4,5%, Belgia - 4,3% (2006 r.). Głownymi produktami, które importuje Gabon to sprzęt maszynowy, artykuły żywnościowe, chemikalia i materiały budowlane.
Głowne produkty, które eksportuje Gabon to nieprzetworzona ropa naftowa (77% całego eksportu), drewno, mangan i uran (2001 r.). Jeszcze w 2001 roku Stany Zjednoczone były dominującym krajem eksportowym (47% całego eksportu). Obecnie również jest najważniejszym partnerem w eksporcie - 27,6% (2006 r.). Inni partnerzy w eksporcie towarów to Chiny - 15,9%, Francja - 7,8%, Trynidad i Tobago - 5,4% i Tajlandia 4,3% (2006 r.).
[edytuj] Waluta
Walutą obowiązującą w Gabonie jest frank CFA (The Communauté Financiere Africaine franc, symbol - XAF) dzielący się na 100 centymów. Frank CFA jest emitowany w Gabonie w monetach o nominałach: 1, 2, 5, 10, 25, 50, 100 i 500 franków CFA i banknotów: 50, 100, 500, 1 000, 5 000 i 10 000 franków CFA.
[edytuj] Finanse
Przekroczenie budżetu na transgabonśką kolej, wstrząs cen ropy naftowej w 1986 r., i dewaluacja franka CFA w 1994 r. spowodowały problem długów. Gabon pogorszył reputację z Klubem Paryskim i IMF za złe zarządzanie długiem i dochodami. IMF skrytykowało rząd za przekroczenie budżetu na rzeczach dalekobudżetowych, zapożyczenia z banku centralnego, i opóźnianie harmonogramu dla prywatyzacji i administracyjnej reformy.
Dochody Gabonu z ropy naftowej spowodowało silnym wzrostem PKB na głowę do 4 000 dolarów, niezwykle wysokim jak dla regionu środkowoafrykańskiego. Z drugiej strony są wysokie wskaźniki ubóstwa. Gospodarka jest bardzo zależna od uzyskiwania obfitych materiałów. Drewno i górnictwo manganowe są innymi głównymi sektorami. Gabon kontynuuje wychodzenie na wahające się ceny za ropę naftową, drewno, mangan, i eksport uranu. Zagraniczni i gabońscy obserwatorzy konsekwentnie lamentowali nad brakiem zmiany podstawowych materiałów w gabońskiej gospodarce. Różni pośrednicy do tej pory udaremnili więcej dywersyfikacji (mały rynek z 1 milionem osób, uzależnienie od francuskich importów, niezdolność by zbić kapitał na regionalnych rynkach, brak gorliwości świadczącej o przedsiębiorczości wśród Gabończyka, i dość regularny strumień ropy jako "czynsz"). Małe przetwarzanie i sektory usług są zdominowane w dużej mierze kilku wiodących lokalnym inwestorom.
W 1992 roku, deficyt budżetowy został zwiększony do 2,4% PKB, i Gabonowi nie udało się zapisać zaległości jego dwustronnemu długowi, wywołując anulowanie ugód zmiany harmonogramu spłat z oficjalnymi i prywatnymi wierzycielami. Dewaluacja gabońskiego franka CFA o 50% 12 stycznia 1994 r. wywołała nagły wzrost inflacji do 35%; stawka jednak ta spadła na 6% w